عباس اقبال آشتيانى
88
تاريخ مغول ( از حمله چنگيز تا تشكيل دولت تيمورى ) ( فارسى )
پس از فوت چنگيز موقعى كه بزرگان خاندان او مىخواستند پسر او اوگداى را بمقام خانى برگزينند در ابتدا به اشارهء منجمان و قامان روز مسعودى را اختيار كردند سپس بر عادت معمول كلاههاى خود را برداشتند ، جغتاى دست راست برادر و اوتكين برادر چنگيز خان دست چپ اوگداى را گرفت و او را بر تخت نشاندند و تولى خان به او جام شرابى تقديم كرد ، بعد جميع حاضران سه نوبت برسم احترام زانو زدند و او را در اين مقام تبريك گفتند . چون آداب جلوس به انجام رسيد اوگداى و ساير شاهزادگان از اردو بيرون آمده در مقابل آفتاب سه نوبت زانو زدند بعد بشرب شراب و عيش و عشرت نشستند و پس از ختم جشن شادى برسم مغول تا سه روز متوالى بتذكار روح چنگيز طعامها ساختند و چهل دختر زيبا از نسل امرا و نوينان با آرايش تمام با اسبان گزيده نزديك روح او فرستادند « 1 » . زانو زدن در مقابل سلاطين مغول را به مغولى چوك مىگفتند و آن علامت اظهار احترام نسبت بخان بود و ترتيب آن اينكه در موقع اداى خدمت و احترام يكى از زانو - ها را بر زمين مىزدند و آرنج خود را به زمين متوجه مىساختند . موقعى كه خان مغول مىخواست كسى را مورد منتهاى لطف قرار دهد او را بدست خود كاسهاى « 2 » از شراب انگور يا شراب شير ماديان يعنى قميز مىداد . شخصى كه مورد اين لطف مىشد كاسهء مرحمتى را مىگرفت و پس از اداى چوك آن را بيك جرعه مىنوشيد و اين رسم كاسه گرفتن و كاسه دادن از مهمترين آداب معمول مغول بوده و در موقع عقد صلح و قرارداد طرفين مقدارى طلا در شراب حل كرده مىنوشيدند و يا آن مشروب را در ظروف زرين صرف مىكردند . سلاطين مغول كسانى را كه به ايشان خدمتى كرده و در موارد سختى كمكى نموده بودند مورد نوازش مخصوص قرار مىدادند و باصطلاح خود ايشان را سيورغاميشى مىكردند و به آن جماعت اراضى و املاكى وامىگذاشتند تا از محصول آن تمتع بردارند ؛ اين نوع املاك مرحمتى را كه با عقاب و وارثان شخص نيز منتقل مىشد به مغولى سيورغال مىگويند .
--> ( 1 ) - جهانگشاى جوينى - ص 147 ، 149 - ج 1 . ( 2 ) - به مغولى اياغ .